Phát biểu ngày 9.2 trong chuyến thăm, chúc Tết Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TPHCM, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu đầu tư hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm TPHCM đến sân bay Long Thành còn khoảng 30 phút.
Hiện nay, quãng đường khoảng 50km từ trung tâm TPHCM đến Long Thành có thể mất hơn 1 giờ nếu thông thoáng, và gấp đôi khi ùn tắc.
Vành đai 3 hay cao tốc Bến Lức - Long Thành khi hoàn thành vào năm 2026 sẽ góp phần "chia lửa".
Nhưng đó vẫn là hạ tầng đường bộ, phụ thuộc vào mật độ phương tiện, thời tiết và ý thức giao thông.
Chỉ có metro mới là lời giải ít rủi ro nhất.
Trước hết, metro không phụ thuộc vào ùn tắc mặt đất. Tuyến Thủ Thiêm - Long Thành dài 42km nếu vận hành với tốc độ khai thác cao, tổ chức dừng đỗ hợp lý, hoàn toàn có thể đưa hành khách từ trung tâm đến sân bay trong khoảng 30 phút.
Thứ hai, năng lực vận chuyển lớn và ổn định. Một đoàn tàu metro có thể chở lượng hành khách tương đương hàng trăm ôtô cá nhân.
Thứ ba, metro giúp tiết kiệm chi phí gián tiếp, giảm ô nhiễm, tạo nền tảng phát triển đô thị bền vững theo mô hình TOD, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để metro sớm hoàn thành và đi vào khai thác.
Tuyến Thủ Thiêm - Long Thành dự kiến khởi công ngày 30.6.2026 và hoàn thành năm 2030.
Khoảng thời gian này không dài nếu tính đến khối lượng công việc khổng lồ, từ hoàn tất thủ tục đầu tư, bố trí vốn, giải phóng mặt bằng, lựa chọn công nghệ, đấu thầu, thi công đồng bộ.
Giải pháp then chốt trước hết là cơ chế đặc thù để rút ngắn quy trình chuẩn bị đầu tư. Các bước phê duyệt, điều chỉnh kỹ thuật cần được thực hiện song song thay vì tuần tự, tránh kéo dài nhiều năm như một số dự án trước đây.
Thứ hai, giải phóng mặt bằng phải đi trước một bước. Với tuyến dài 42km, đi qua nhiều khu vực đô thị hóa nhanh, nếu mặt bằng không sạch đúng tiến độ, toàn bộ dự án sẽ bị chậm dây chuyền. Bài học từ các dự án metro trước cho thấy đây là khâu quyết định.
Thứ ba, bảo đảm nguồn vốn ổn định và minh bạch. Tổng mức đầu tư sơ bộ gần 84.800 tỉ đồng là con số lớn, đòi hỏi kế hoạch huy động vốn rõ ràng, tránh tình trạng thi công cầm chừng vì thiếu vốn.
Cuối cùng là tổ chức kết nối đồng bộ.
Metro muốn phát huy hiệu quả phải gắn với hệ thống trung chuyển, bãi đỗ xe, xe buýt kết nối trung tâm, không thể để hành khách đi metro rồi lại kẹt xe ở đoạn cuối.
30 phút không chỉ là con số kỹ thuật, mà là thước đo năng lực tổ chức hạ tầng của một đô thị đầu tàu.